🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:45:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मात्रिक (पुंलिङ्ग)

मा (धन की देवी लक्ष्मी) + त्रिक (तिगुना, तेहरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामात्रिकःमात्रिकौमात्रिकाः
द्वितीयामात्रिकम्मात्रिकौमात्रिकान्
तृतीयामात्रिकेणमात्रिकाभ्याम्मात्रिकैः
चतुर्थीमात्रिकायमात्रिकाभ्याम्मात्रिकेभ्यः
पञ्चमीमात्रिकात् / मात्रिकाद्मात्रिकाभ्याम्मात्रिकेभ्यः
षष्ठीमात्रिकस्यमात्रिकयोःमात्रिकाणाम्
सप्तमीमात्रिकेमात्रिकयोःमात्रिकेषु
सम्बोधनहे मात्रिकहे मात्रिकौहे मात्रिकाः

अर्थ: मा (धन की देवी लक्ष्मी) + त्रिक (तिगुना, तेहरा)
English: (ifc.) all, every kind of (e.g. मृगमात्रिक pl. all kinds of deer), Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मात्रिक (नपुंसकलिङ्ग)

मा (धन की देवी लक्ष्मी) + त्रिक (तिगड्डा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामात्रिकम्मात्रिकेमात्रिकाणि
द्वितीयामात्रिकम्मात्रिकेमात्रिकाणि
तृतीयामात्रिकेणमात्रिकाभ्याम्मात्रिकैः
चतुर्थीमात्रिकायमात्रिकाभ्याम्मात्रिकेभ्यः
पञ्चमीमात्रिकात् / मात्रिकाद्मात्रिकाभ्याम्मात्रिकेभ्यः
षष्ठीमात्रिकस्यमात्रिकयोःमात्रिकाणाम्
सप्तमीमात्रिकेमात्रिकयोःमात्रिकेषु
सम्बोधनहे मात्रिकहे मात्रिकेहे मात्रिकाणि

अर्थ: मा (धन की देवी लक्ष्मी) + त्रिक (तिगड्डा)
English: (ifc.) all, every kind of (e.g. मृगमात्रिक pl. all kinds of deer), Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें