🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:44:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मानकृत् (पुंलिङ्ग)

मान (आदर, सम्मान) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानकृत् / मानकृद्मानकृतौमानकृतः
द्वितीयामानकृतम्मानकृतौमानकृतः
तृतीयामानकृतामानकृद्भ्याम्मानकृद्भिः
चतुर्थीमानकृतेमानकृद्भ्याम्मानकृद्भ्यः
पञ्चमीमानकृतःमानकृद्भ्याम्मानकृद्भ्यः
षष्ठीमानकृतःमानकृतोःमानकृताम्
सप्तमीमानकृतिमानकृतोःमानकृत्सु
सम्बोधनहे मानकृत् / हे मानकृद्हे मानकृतौहे मानकृतः

अर्थ: मान (आदर, सम्मान) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: showing honour or respect (to others), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मानकृत् (नपुंसकलिङ्ग)

मान (आदर, सम्मान) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानकृत् / मानकृद्मानकृतीमानकृन्ति
द्वितीयामानकृत् / मानकृद्मानकृतीमानकृन्ति / मानकानि
तृतीयामानक्ना / मानकृतामानकृद्भ्याम् / मानकभ्याम्मानकृद्भिः / मानकभिः
चतुर्थीमानक्ने / मानकृतेमानकृद्भ्याम् / मानकभ्याम्मानकृद्भ्यः / मानकभ्यः
पञ्चमीमानक्नः / मानकृतःमानकृद्भ्याम् / मानकभ्याम्मानकृद्भ्यः / मानकभ्यः
षष्ठीमानक्नः / मानकृतःमानक्नोः / मानकृतोःमानक्नाम् / मानकृताम्
सप्तमीमानकनि / मानक्नि / मानकृतिमानक्नोः / मानकृतोःमानकृत्सु / मानकसु
सम्बोधनहे मानकृत् / हे मानकृद्हे मानकृतीहे मानकृन्ति

अर्थ: मान (आदर, सम्मान) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: showing honour or respect (to others), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬