🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:40:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मानवता (स्त्रीलिङ्ग)

मनु से संबंध रखने वाला, या मनु के वंश में उत्पन्न

🔎 आपका लिखा रूप मानवता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानवतामानवतेमानवताः
द्वितीयामानवताम्मानवतेमानवताः
तृतीयामानवतयामानवताभ्याम्मानवताभिः
चतुर्थीमानवतायैमानवताभ्याम्मानवताभ्यः
पञ्चमीमानवतायाःमानवताभ्याम्मानवताभ्यः
षष्ठीमानवतायाःमानवतयोःमानवतानाम्
सप्तमीमानवतायाम्मानवतयोःमानवतासु
सम्बोधनहे मानवतेहे मानवतेहे मानवताः

अर्थ: मनु से संबंध रखने वाला, या मनु के वंश में उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मानवत् (नपुंसकलिङ्ग)

घमंडी, अहंकारी, अभिमानी, दर्पवान्

🔎 आपका लिखा रूप मानवता = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानवत् / मानवद्मानवतीमानवन्ति
द्वितीयामानवत् / मानवद्मानवतीमानवन्ति
तृतीयामानवतामानवद्भ्याम्मानवद्भिः
चतुर्थीमानवतेमानवद्भ्याम्मानवद्भ्यः
पञ्चमीमानवतःमानवद्भ्याम्मानवद्भ्यः
षष्ठीमानवतःमानवतोःमानवताम्
सप्तमीमानवतिमानवतोःमानवत्सु
सम्बोधनहे मानवत् / हे मानवद्हे मानवतीहे मानवन्ति

अर्थ: घमंडी, अहंकारी, अभिमानी, दर्पवान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें