🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:47:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मानिनी (स्त्रीलिङ्ग)

आत्माभिमानिनी स्त्री, दृढ़ संकल्प वाली, पक्के निश्चय वाली, गर्वयुक्त (अच्छे अर्थों में)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानिनीमानिन्यौमानिन्यः
द्वितीयामानिनीम्मानिन्यौमानिनीः
तृतीयामानिन्यामानिनीभ्याम्मानिनीभिः
चतुर्थीमानिन्यैमानिनीभ्याम्मानिनीभ्यः
पञ्चमीमानिन्याःमानिनीभ्याम्मानिनीभ्यः
षष्ठीमानिन्याःमानिन्योःमानिनीनाम्
सप्तमीमानिन्याम्मानिन्योःमानिनीषु
सम्बोधनहे मानिनिहे मानिन्यौहे मानिन्यः

अर्थ: आत्माभिमानिनी स्त्री, दृढ़ संकल्प वाली, पक्के निश्चय वाली, गर्वयुक्त (अच्छे अर्थों में)
संस्कृत: पर्याय: अङ्गना, भीरु, कामिनी, वामलोचना, प्रमदा

📚 अमरकोश में:
• स्त्रियों के विशेष (गुणवाचक) नाम (२.६.३) — पर्याय: अंगना, भीरु, कामिनी, वामलोचना, प्रमदा, कान्ता, ललना, नितम्बिनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें