🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:17:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मानी (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानीमान्यौमान्यः
द्वितीयामानीम्मान्यौमानीः
तृतीयामान्यामानीभ्याम्मानीभिः
चतुर्थीमान्यैमानीभ्याम्मानीभ्यः
पञ्चमीमान्याःमानीभ्याम्मानीभ्यः
षष्ठीमान्याःमान्योःमानीनाम्
सप्तमीमान्याम्मान्योःमानीषु
सम्बोधनहे मानिहे मान्यौहे मान्यः

अर्थ: —
English: measure (See तिर्यन्-म्°)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मानिन् (पुंलिङ्ग)

मानने वाला, समझने वाला, अभिमान करने वाला (समास के अन्त में) जैसा कि ‘पंडितमानिन्’ में

🔎 आपका लिखा रूप मानी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानीमानिनौमानिनः
द्वितीयामानिनम्मानिनौमानिनः
तृतीयामानिनामानिभ्याम्मानिभिः
चतुर्थीमानिनेमानिभ्याम्मानिभ्यः
पञ्चमीमानिनःमानिभ्याम्मानिभ्यः
षष्ठीमानिनःमानिनोःमानिनाम्
सप्तमीमानिनिमानिनोःमानिषु
सम्बोधनहे मानिन्हे मानिनौहे मानिनः

अर्थ: मानने वाला, समझने वाला, अभिमान करने वाला (समास के अन्त में) जैसा कि ‘पंडितमानिन्’ में
संस्कृत: मन्यते सः, विशिष्टप्रकारेण चिन्तयति सः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें