🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:26:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मानुष (पुंलिङ्ग)

मनोरयम् - अण्, सुक् च

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानुषःमानुषौमानुषाः
द्वितीयामानुषम्मानुषौमानुषान्
तृतीयामानुषेणमानुषाभ्याम्मानुषैः
चतुर्थीमानुषायमानुषाभ्याम्मानुषेभ्यः
पञ्चमीमानुषात् / मानुषाद्मानुषाभ्याम्मानुषेभ्यः
षष्ठीमानुषस्यमानुषयोःमानुषाणाम्
सप्तमीमानुषेमानुषयोःमानुषेषु
सम्बोधनहे मानुषहे मानुषौहे मानुषाः

अर्थ: मनोरयम् - अण्, सुक् च
संस्कृत: पर्याय: मनुष्य, मर्त्य, मनुज, मानव, नर

📚 अमरकोश में:
• मनुष्य के नाम (२.६.१) — पर्याय: मनुष्य, मर्त्य, मनुज, मानव, नर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मानुष (नपुंसकलिङ्ग)

मनोरयम् - अण्, सुक् च

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामानुषम्मानुषेमानुषाणि
द्वितीयामानुषम्मानुषेमानुषाणि
तृतीयामानुषेणमानुषाभ्याम्मानुषैः
चतुर्थीमानुषायमानुषाभ्याम्मानुषेभ्यः
पञ्चमीमानुषात् / मानुषाद्मानुषाभ्याम्मानुषेभ्यः
षष्ठीमानुषस्यमानुषयोःमानुषाणाम्
सप्तमीमानुषेमानुषयोःमानुषेषु
सम्बोधनहे मानुषहे मानुषेहे मानुषाणि

अर्थ: मनोरयम् - अण्, सुक् च
संस्कृत: पर्याय: मनुष्य, मर्त्य, मनुज, मानव, नर

📚 अमरकोश में:
• मनुष्य के नाम (२.६.१) — पर्याय: मनुष्य, मर्त्य, मनुज, मानव, नर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें