🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:57:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मान्यमान (पुंलिङ्ग)

मान्य (आदर किये जाने के योग्य, सम्माननीय) + मान (आदर, सम्मान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामान्यमानःमान्यमानौमान्यमानाः
द्वितीयामान्यमानम्मान्यमानौमान्यमानान्
तृतीयामान्यमानेनमान्यमानाभ्याम्मान्यमानैः
चतुर्थीमान्यमानायमान्यमानाभ्याम्मान्यमानेभ्यः
पञ्चमीमान्यमानात् / मान्यमानाद्मान्यमानाभ्याम्मान्यमानेभ्यः
षष्ठीमान्यमानस्यमान्यमानयोःमान्यमानानाम्
सप्तमीमान्यमानेमान्यमानयोःमान्यमानेषु
सम्बोधनहे मान्यमानहे मान्यमानौहे मान्यमानाः

अर्थ: मान्य (आदर किये जाने के योग्य, सम्माननीय) + मान (आदर, सम्मान)
English: (fr. मन्यमान See √ मन्) the proud one, RV. vii, 18, 20 (lit. ‘the son of the proud’ Sāy.‘the son of Manyamāna’

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मान्यमान (नपुंसकलिङ्ग)

मान्य (आदर किये जाने के योग्य, सम्माननीय) + मान (मापना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामान्यमानम्मान्यमानेमान्यमानानि
द्वितीयामान्यमानम्मान्यमानेमान्यमानानि
तृतीयामान्यमानेनमान्यमानाभ्याम्मान्यमानैः
चतुर्थीमान्यमानायमान्यमानाभ्याम्मान्यमानेभ्यः
पञ्चमीमान्यमानात् / मान्यमानाद्मान्यमानाभ्याम्मान्यमानेभ्यः
षष्ठीमान्यमानस्यमान्यमानयोःमान्यमानानाम्
सप्तमीमान्यमानेमान्यमानयोःमान्यमानेषु
सम्बोधनहे मान्यमानहे मान्यमानेहे मान्यमानानि

अर्थ: मान्य (आदर किये जाने के योग्य, सम्माननीय) + मान (मापना)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬