🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:31:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मापत्य (पुंलिङ्ग)

मा विद्यते अपत्यं यस्य कामदेव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामापत्यःमापत्यौमापत्याः
द्वितीयामापत्यम्मापत्यौमापत्यान्
तृतीयामापत्येनमापत्याभ्याम्मापत्यैः
चतुर्थीमापत्यायमापत्याभ्याम्मापत्येभ्यः
पञ्चमीमापत्यात् / मापत्याद्मापत्याभ्याम्मापत्येभ्यः
षष्ठीमापत्यस्यमापत्ययोःमापत्यानाम्
सप्तमीमापत्येमापत्ययोःमापत्येषु
सम्बोधनहे मापत्यहे मापत्यौहे मापत्याः

अर्थ: मा विद्यते अपत्यं यस्य कामदेव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मापत्य (नपुंसकलिङ्ग)

मा विद्यते अपत्यं यस्य कामदेव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामापत्यम्मापत्येमापत्यानि
द्वितीयामापत्यम्मापत्येमापत्यानि
तृतीयामापत्येनमापत्याभ्याम्मापत्यैः
चतुर्थीमापत्यायमापत्याभ्याम्मापत्येभ्यः
पञ्चमीमापत्यात् / मापत्याद्मापत्याभ्याम्मापत्येभ्यः
षष्ठीमापत्यस्यमापत्ययोःमापत्यानाम्
सप्तमीमापत्येमापत्ययोःमापत्येषु
सम्बोधनहे मापत्यहे मापत्येहे मापत्यानि

अर्थ: मा विद्यते अपत्यं यस्य कामदेव
English: (prob. fr. मा + अपत्य, ‘by no means a child’ or ‘not a child’, scil. in the ordinary sense; accord. to others

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें