🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:56:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मार्ग (पुंलिङ्ग)

रास्ता, सड़क, पथ (आलं . भी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामार्गःमार्गौमार्गाः
द्वितीयामार्गम्मार्गौमार्गान्
तृतीयामार्गेणमार्गाभ्याम्मार्गैः
चतुर्थीमार्गायमार्गाभ्याम्मार्गेभ्यः
पञ्चमीमार्गात् / मार्गाद्मार्गाभ्याम्मार्गेभ्यः
षष्ठीमार्गस्यमार्गयोःमार्गाणाम्
सप्तमीमार्गेमार्गयोःमार्गेषु
सम्बोधनहे मार्गहे मार्गौहे मार्गाः

अर्थ: रास्ता, सड़क, पथ (आलं . भी)
संस्कृत: पर्याय: मार्गशीर्ष, सहस्, आग्रहायणिक

📚 अमरकोश में:
• मार्ग के नाम (२.१.१६) — पर्याय: अयन, वर्त्म, अध्वन्, पथिन्, पदवी, सृति, सरणि, पद्धति, पद्या, वर्तनी
• मार्गशीर्ष मास के नाम (१.४.१६) — पर्याय: सहस्, आग्रहायणिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें