🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:46:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मार्जन (पुंलिङ्ग)

स्वच्छ करने वाला, निर्मल करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामार्जनःमार्जनौमार्जनाः
द्वितीयामार्जनम्मार्जनौमार्जनान्
तृतीयामार्जनेनमार्जनाभ्याम्मार्जनैः
चतुर्थीमार्जनायमार्जनाभ्याम्मार्जनेभ्यः
पञ्चमीमार्जनात् / मार्जनाद्मार्जनाभ्याम्मार्जनेभ्यः
षष्ठीमार्जनस्यमार्जनयोःमार्जनानाम्
सप्तमीमार्जनेमार्जनयोःमार्जनेषु
सम्बोधनहे मार्जनहे मार्जनौहे मार्जनाः

अर्थ: स्वच्छ करने वाला, निर्मल करने वाला
संस्कृत: पर्याय: गालव, शाबर, लोध्र, तिरीट, तिल्व

📚 अमरकोश में:
• लोध के नाम (२.४.३३) — पर्याय: गालव, शाबर, लोध्र, तिरीट, तिल्व

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मार्जन (नपुंसकलिङ्ग)

स्वच्छ करने वाला, निर्मल करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामार्जनम्मार्जनेमार्जनानि
द्वितीयामार्जनम्मार्जनेमार्जनानि
तृतीयामार्जनेनमार्जनाभ्याम्मार्जनैः
चतुर्थीमार्जनायमार्जनाभ्याम्मार्जनेभ्यः
पञ्चमीमार्जनात् / मार्जनाद्मार्जनाभ्याम्मार्जनेभ्यः
षष्ठीमार्जनस्यमार्जनयोःमार्जनानाम्
सप्तमीमार्जनेमार्जनयोःमार्जनेषु
सम्बोधनहे मार्जनहे मार्जनेहे मार्जनानि

अर्थ: स्वच्छ करने वाला, निर्मल करने वाला
संस्कृत: पर्याय: गालव, शाबर, लोध्र, तिरीट, तिल्व

📚 अमरकोश में:
• लोध के नाम (२.४.३३) — पर्याय: गालव, शाबर, लोध्र, तिरीट, तिल्व

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें