🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:26:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

माषवर्ण (पुंलिङ्ग)

माष (सोने की एक विशेष तोल, माशा) + वर्ण (रंग, रोगन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामाषवर्णःमाषवर्णौमाषवर्णाः
द्वितीयामाषवर्णम्माषवर्णौमाषवर्णान्
तृतीयामाषवर्णेनमाषवर्णाभ्याम्माषवर्णैः
चतुर्थीमाषवर्णायमाषवर्णाभ्याम्माषवर्णेभ्यः
पञ्चमीमाषवर्णात् / माषवर्णाद्माषवर्णाभ्याम्माषवर्णेभ्यः
षष्ठीमाषवर्णस्यमाषवर्णयोःमाषवर्णानाम्
सप्तमीमाषवर्णेमाषवर्णयोःमाषवर्णेषु
सम्बोधनहे माषवर्णहे माषवर्णौहे माषवर्णाः

अर्थ: माष (सोने की एक विशेष तोल, माशा) + वर्ण (रंग, रोगन)
English: coloured like beans, Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

माषवर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

माष (सोने की एक विशेष तोल, माशा) + वर्ण (श्रेणी, वंश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामाषवर्णम्माषवर्णेमाषवर्णानि
द्वितीयामाषवर्णम्माषवर्णेमाषवर्णानि
तृतीयामाषवर्णेनमाषवर्णाभ्याम्माषवर्णैः
चतुर्थीमाषवर्णायमाषवर्णाभ्याम्माषवर्णेभ्यः
पञ्चमीमाषवर्णात् / माषवर्णाद्माषवर्णाभ्याम्माषवर्णेभ्यः
षष्ठीमाषवर्णस्यमाषवर्णयोःमाषवर्णानाम्
सप्तमीमाषवर्णेमाषवर्णयोःमाषवर्णेषु
सम्बोधनहे माषवर्णहे माषवर्णेहे माषवर्णानि

अर्थ: माष (सोने की एक विशेष तोल, माशा) + वर्ण (श्रेणी, वंश)
English: coloured like beans, Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬