🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:40:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मास्य (पुंलिङ्ग)

मा (धन की देवी लक्ष्मी) + स्य (- अदृश्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामास्यःमास्यौमास्याः
द्वितीयामास्यम्मास्यौमास्यान्
तृतीयामास्येनमास्याभ्याम्मास्यैः
चतुर्थीमास्यायमास्याभ्याम्मास्येभ्यः
पञ्चमीमास्यात् / मास्याद्मास्याभ्याम्मास्येभ्यः
षष्ठीमास्यस्यमास्ययोःमास्यानाम्
सप्तमीमास्येमास्ययोःमास्येषु
सम्बोधनहे मास्यहे मास्यौहे मास्याः

अर्थ: मा (धन की देवी लक्ष्मी) + स्य (- अदृश्य)
English: a month old, Pāṇ. v, 1, 81 (cf. द्वि-, पञ्च-म्° &c.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मास्य (नपुंसकलिङ्ग)

मा (धन की देवी लक्ष्मी) + स्य (- अदृश्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामास्यम्मास्येमास्यानि
द्वितीयामास्यम्मास्येमास्यानि
तृतीयामास्येनमास्याभ्याम्मास्यैः
चतुर्थीमास्यायमास्याभ्याम्मास्येभ्यः
पञ्चमीमास्यात् / मास्याद्मास्याभ्याम्मास्येभ्यः
षष्ठीमास्यस्यमास्ययोःमास्यानाम्
सप्तमीमास्येमास्ययोःमास्येषु
सम्बोधनहे मास्यहे मास्येहे मास्यानि

अर्थ: मा (धन की देवी लक्ष्मी) + स्य (- अदृश्य)
English: a month old, Pāṇ. v, 1, 81 (cf. द्वि-, पञ्च-म्° &c.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें