🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:25:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मितमति (पुंलिङ्ग)

मित (सीमित, परिमित) + मति (सोचना, विचार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामितमतिःमितमतीमितमतयः
द्वितीयामितमतिम्मितमतीमितमतीन्
तृतीयामितमतिनामितमतिभ्याम्मितमतिभिः
चतुर्थीमितमतयेमितमतिभ्याम्मितमतिभ्यः
पञ्चमीमितमतेःमितमतिभ्याम्मितमतिभ्यः
षष्ठीमितमतेःमितमत्योःमितमतीनाम्
सप्तमीमितमतौमितमत्योःमितमतिषु
सम्बोधनहे मितमतेहे मितमतीहे मितमतयः

अर्थ: मित (सीमित, परिमित) + मति (सोचना, विचार)
English: narrow-minded, Rājat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मितमति (नपुंसकलिङ्ग)

मित (सीमित, परिमित) + मति (सोचना, विचार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामितमतिमितमतिनीमितमतीनि
द्वितीयामितमतिमितमतिनीमितमतीनि
तृतीयामितमतिनामितमतिभ्याम्मितमतिभिः
चतुर्थीमितमतिने / मितमतयेमितमतिभ्याम्मितमतिभ्यः
पञ्चमीमितमतिनः / मितमतेःमितमतिभ्याम्मितमतिभ्यः
षष्ठीमितमतिनः / मितमतेःमितमतिनोः / मितमत्योःमितमतीनाम्
सप्तमीमितमतिनि / मितमतौमितमतिनोः / मितमत्योःमितमतिषु
सम्बोधनहे मितमति / हे मितमतेहे मितमतिनीहे मितमतीनि

अर्थ: मित (सीमित, परिमित) + मति (सोचना, विचार)
English: narrow-minded, Rājat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें