🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:40:37 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मित्रपद (नपुंसकलिङ्ग)

मित्र (मित्रराष्ट्र, पड़ौसी राजा) + पद (पैर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामित्रपदम्मित्रपदेमित्रपदानि
द्वितीयामित्रपदम्मित्रपदेमित्रपदानि
तृतीयामित्रपदेनमित्रपदाभ्याम्मित्रपदैः
चतुर्थीमित्रपदायमित्रपदाभ्याम्मित्रपदेभ्यः
पञ्चमीमित्रपदात् / मित्रपदाद्मित्रपदाभ्याम्मित्रपदेभ्यः
षष्ठीमित्रपदस्यमित्रपदयोःमित्रपदानाम्
सप्तमीमित्रपदेमित्रपदयोःमित्रपदेषु
सम्बोधनहे मित्रपदहे मित्रपदेहे मित्रपदानि

अर्थ: मित्र (मित्रराष्ट्र, पड़ौसी राजा) + पद (पैर)
English: ‘Mitra's place’, N. of a locality, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬