🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:12:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मित्रयु (पुंलिङ्ग)

मित्रवत् आचरण करने वाला, हितैषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामित्रयुःमित्रयूमित्रयवः
द्वितीयामित्रयुम्मित्रयूमित्रयून्
तृतीयामित्रयुणामित्रयुभ्याम्मित्रयुभिः
चतुर्थीमित्रयवेमित्रयुभ्याम्मित्रयुभ्यः
पञ्चमीमित्रयोःमित्रयुभ्याम्मित्रयुभ्यः
षष्ठीमित्रयोःमित्रय्वोःमित्रयूणाम्
सप्तमीमित्रयौमित्रय्वोःमित्रयुषु
सम्बोधनहे मित्रयोहे मित्रयूहे मित्रयवः

अर्थ: मित्रवत् आचरण करने वाला, हितैषी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मित्रयु (स्त्रीलिङ्ग)

मित्रवत् आचरण करने वाला, हितैषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामित्रयुःमित्रयूमित्रयवः
द्वितीयामित्रयुम्मित्रयूमित्रयूः
तृतीयामित्रय्वामित्रयुभ्याम्मित्रयुभिः
चतुर्थीमित्रयवे / मित्रय्वैमित्रयुभ्याम्मित्रयुभ्यः
पञ्चमीमित्रयोः / मित्रय्वाःमित्रयुभ्याम्मित्रयुभ्यः
षष्ठीमित्रयोः / मित्रय्वाःमित्रय्वोःमित्रयूणाम्
सप्तमीमित्रयौ / मित्रय्वाम्मित्रय्वोःमित्रयुषु
सम्बोधनहे मित्रयोहे मित्रयूहे मित्रयवः

अर्थ: मित्रवत् आचरण करने वाला, हितैषी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मित्रयु (नपुंसकलिङ्ग)

मित्रवत् आचरण करने वाला, हितैषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामित्रयुमित्रयुणीमित्रयूणि
द्वितीयामित्रयुमित्रयुणीमित्रयूणि
तृतीयामित्रयुणामित्रयुभ्याम्मित्रयुभिः
चतुर्थीमित्रयुणे / मित्रयवेमित्रयुभ्याम्मित्रयुभ्यः
पञ्चमीमित्रयुणः / मित्रयोःमित्रयुभ्याम्मित्रयुभ्यः
षष्ठीमित्रयुणः / मित्रयोःमित्रयुणोः / मित्रय्वोःमित्रयूणाम्
सप्तमीमित्रयुणि / मित्रयौमित्रयुणोः / मित्रय्वोःमित्रयुषु
सम्बोधनहे मित्रयु / हे मित्रयोहे मित्रयुणीहे मित्रयूणि

अर्थ: मित्रवत् आचरण करने वाला, हितैषी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें