🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:41:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मुग्धधी (स्त्रीलिङ्ग)

मूर्ख, मूढ़, जड़, भोला-भाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामुग्धधीमुग्धध्यौमुग्धध्यः
द्वितीयामुग्धधीम्मुग्धध्यौमुग्धधीः
तृतीयामुग्धध्यामुग्धधीभ्याम्मुग्धधीभिः
चतुर्थीमुग्धध्यैमुग्धधीभ्याम्मुग्धधीभ्यः
पञ्चमीमुग्धध्याःमुग्धधीभ्याम्मुग्धधीभ्यः
षष्ठीमुग्धध्याःमुग्धध्योःमुग्धधीनाम्
सप्तमीमुग्धध्याम्मुग्धध्योःमुग्धधीषु
सम्बोधनहे मुग्धधिहे मुग्धध्यौहे मुग्धध्यः

अर्थ: मूर्ख, मूढ़, जड़, भोला-भाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मुग्धधी (पुंलिङ्ग)

मूर्ख, मूढ़, जड़, भोला-भाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामुग्धधीःमुग्धधियौमुग्धधियः
द्वितीयामुग्धधियम्मुग्धधियौमुग्धधियः
तृतीयामुग्धधियामुग्धधीभ्याम्मुग्धधीभिः
चतुर्थीमुग्धधियेमुग्धधीभ्याम्मुग्धधीभ्यः
पञ्चमीमुग्धधियःमुग्धधीभ्याम्मुग्धधीभ्यः
षष्ठीमुग्धधियःमुग्धधियोःमुग्धधियाम्
सप्तमीमुग्धधियिमुग्धधियोःमुग्धधीषु
सम्बोधनहे मुग्धधीःहे मुग्धधियौहे मुग्धधियः

अर्थ: मूर्ख, मूढ़, जड़, भोला-भाला
English: foolish, silly, a simpleton, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬