🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:26:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मुरगण्ड (पुंलिङ्ग)

मुर (परिवृत्त करना, घेरना) + गण्ड (गाल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामुरगण्डःमुरगण्डौमुरगण्डाः
द्वितीयामुरगण्डम्मुरगण्डौमुरगण्डान्
तृतीयामुरगण्डेनमुरगण्डाभ्याम्मुरगण्डैः
चतुर्थीमुरगण्डायमुरगण्डाभ्याम्मुरगण्डेभ्यः
पञ्चमीमुरगण्डात् / मुरगण्डाद्मुरगण्डाभ्याम्मुरगण्डेभ्यः
षष्ठीमुरगण्डस्यमुरगण्डयोःमुरगण्डानाम्
सप्तमीमुरगण्डेमुरगण्डयोःमुरगण्डेषु
सम्बोधनहे मुरगण्डहे मुरगण्डौहे मुरगण्डाः

अर्थ: मुर (परिवृत्त करना, घेरना) + गण्ड (गाल)
English: an eruption on the face, L. (v.l. -मण्ड).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें