🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:14:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मुसल्य (पुंलिङ्ग)

गदा से चूर-चूर किये जाने अथवा मार दिये जाने योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामुसल्यःमुसल्यौमुसल्याः
द्वितीयामुसल्यम्मुसल्यौमुसल्यान्
तृतीयामुसल्येनमुसल्याभ्याम्मुसल्यैः
चतुर्थीमुसल्यायमुसल्याभ्याम्मुसल्येभ्यः
पञ्चमीमुसल्यात् / मुसल्याद्मुसल्याभ्याम्मुसल्येभ्यः
षष्ठीमुसल्यस्यमुसल्ययोःमुसल्यानाम्
सप्तमीमुसल्येमुसल्ययोःमुसल्येषु
सम्बोधनहे मुसल्यहे मुसल्यौहे मुसल्याः

अर्थ: गदा से चूर-चूर किये जाने अथवा मार दिये जाने योग्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मुसल्य (नपुंसकलिङ्ग)

गदा से चूर-चूर किये जाने अथवा मार दिये जाने योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामुसल्यम्मुसल्येमुसल्यानि
द्वितीयामुसल्यम्मुसल्येमुसल्यानि
तृतीयामुसल्येनमुसल्याभ्याम्मुसल्यैः
चतुर्थीमुसल्यायमुसल्याभ्याम्मुसल्येभ्यः
पञ्चमीमुसल्यात् / मुसल्याद्मुसल्याभ्याम्मुसल्येभ्यः
षष्ठीमुसल्यस्यमुसल्ययोःमुसल्यानाम्
सप्तमीमुसल्येमुसल्ययोःमुसल्येषु
सम्बोधनहे मुसल्यहे मुसल्येहे मुसल्यानि

अर्थ: गदा से चूर-चूर किये जाने अथवा मार दिये जाने योग्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें