🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:37:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मूढधी (स्त्रीलिङ्ग)

निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूढधीमूढध्यौमूढध्यः
द्वितीयामूढधीम्मूढध्यौमूढधीः
तृतीयामूढध्यामूढधीभ्याम्मूढधीभिः
चतुर्थीमूढध्यैमूढधीभ्याम्मूढधीभ्यः
पञ्चमीमूढध्याःमूढधीभ्याम्मूढधीभ्यः
षष्ठीमूढध्याःमूढध्योःमूढधीनाम्
सप्तमीमूढध्याम्मूढध्योःमूढधीषु
सम्बोधनहे मूढधिहे मूढध्यौहे मूढध्यः

अर्थ: निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मूढधी (पुंलिङ्ग)

निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूढधीःमूढधियौमूढधियः
द्वितीयामूढधियम्मूढधियौमूढधियः
तृतीयामूढधियामूढधीभ्याम्मूढधीभिः
चतुर्थीमूढधियेमूढधीभ्याम्मूढधीभ्यः
पञ्चमीमूढधियःमूढधीभ्याम्मूढधीभ्यः
षष्ठीमूढधियःमूढधियोःमूढधियाम्
सप्तमीमूढधियिमूढधियोःमूढधीषु
सम्बोधनहे मूढधीःहे मूढधियौहे मूढधियः

अर्थ: निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा
English: ‘silly-minded’, simple, foolish, Kāv.; Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें