🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:50:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मूढप्रभु (पुंलिङ्ग)

मूढ (नासमझ, मूर्ख) + प्रभु (अधिपति, स्वामी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूढप्रभुःमूढप्रभूमूढप्रभवः
द्वितीयामूढप्रभुम्मूढप्रभूमूढप्रभून्
तृतीयामूढप्रभुणामूढप्रभुभ्याम्मूढप्रभुभिः
चतुर्थीमूढप्रभवेमूढप्रभुभ्याम्मूढप्रभुभ्यः
पञ्चमीमूढप्रभोःमूढप्रभुभ्याम्मूढप्रभुभ्यः
षष्ठीमूढप्रभोःमूढप्रभ्वोःमूढप्रभूणाम्
सप्तमीमूढप्रभौमूढप्रभ्वोःमूढप्रभुषु
सम्बोधनहे मूढप्रभोहे मूढप्रभूहे मूढप्रभवः

अर्थ: मूढ (नासमझ, मूर्ख) + प्रभु (अधिपति, स्वामी)
English: the chief of fools, a great blockhead, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬