🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:40:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मूढमति (पुंलिङ्ग)

निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूढमतिःमूढमतीमूढमतयः
द्वितीयामूढमतिम्मूढमतीमूढमतीन्
तृतीयामूढमतिनामूढमतिभ्याम्मूढमतिभिः
चतुर्थीमूढमतयेमूढमतिभ्याम्मूढमतिभ्यः
पञ्चमीमूढमतेःमूढमतिभ्याम्मूढमतिभ्यः
षष्ठीमूढमतेःमूढमत्योःमूढमतीनाम्
सप्तमीमूढमतौमूढमत्योःमूढमतिषु
सम्बोधनहे मूढमतेहे मूढमतीहे मूढमतयः

अर्थ: निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मूढमति (स्त्रीलिङ्ग)

निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूढमतिःमूढमतीमूढमतयः
द्वितीयामूढमतिम्मूढमतीमूढमतीः
तृतीयामूढमत्यामूढमतिभ्याम्मूढमतिभिः
चतुर्थीमूढमतये / मूढमत्यैमूढमतिभ्याम्मूढमतिभ्यः
पञ्चमीमूढमतेः / मूढमत्याःमूढमतिभ्याम्मूढमतिभ्यः
षष्ठीमूढमतेः / मूढमत्याःमूढमत्योःमूढमतीनाम्
सप्तमीमूढमतौ / मूढमत्याम्मूढमत्योःमूढमतिषु
सम्बोधनहे मूढमतेहे मूढमतीहे मूढमतयः

अर्थ: निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मूढमति (नपुंसकलिङ्ग)

निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूढमतिमूढमतिनीमूढमतीनि
द्वितीयामूढमतिमूढमतिनीमूढमतीनि
तृतीयामूढमतिनामूढमतिभ्याम्मूढमतिभिः
चतुर्थीमूढमतिने / मूढमतयेमूढमतिभ्याम्मूढमतिभ्यः
पञ्चमीमूढमतिनः / मूढमतेःमूढमतिभ्याम्मूढमतिभ्यः
षष्ठीमूढमतिनः / मूढमतेःमूढमतिनोः / मूढमत्योःमूढमतीनाम्
सप्तमीमूढमतिनि / मूढमतौमूढमतिनोः / मूढमत्योःमूढमतिषु
सम्बोधनहे मूढमति / हे मूढमतेहे मूढमतिनीहे मूढमतीनि

अर्थ: निर्बुद्धि, जड़, मूर्ख, सीधासादा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें