🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:17:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मूत्रकर (पुंलिङ्ग)

मूत्र (मूत, पेशाब) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूत्रकरःमूत्रकरौमूत्रकराः
द्वितीयामूत्रकरम्मूत्रकरौमूत्रकरान्
तृतीयामूत्रकरेणमूत्रकराभ्याम्मूत्रकरैः
चतुर्थीमूत्रकरायमूत्रकराभ्याम्मूत्रकरेभ्यः
पञ्चमीमूत्रकरात् / मूत्रकराद्मूत्रकराभ्याम्मूत्रकरेभ्यः
षष्ठीमूत्रकरस्यमूत्रकरयोःमूत्रकराणाम्
सप्तमीमूत्रकरेमूत्रकरयोःमूत्रकरेषु
सम्बोधनहे मूत्रकरहे मूत्रकरौहे मूत्रकराः

अर्थ: मूत्र (मूत, पेशाब) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: producing urine, Vāgbh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मूत्रकर (नपुंसकलिङ्ग)

मूत्र (मूत, पेशाब) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूत्रकरम्मूत्रकरेमूत्रकराणि
द्वितीयामूत्रकरम्मूत्रकरेमूत्रकराणि
तृतीयामूत्रकरेणमूत्रकराभ्याम्मूत्रकरैः
चतुर्थीमूत्रकरायमूत्रकराभ्याम्मूत्रकरेभ्यः
पञ्चमीमूत्रकरात् / मूत्रकराद्मूत्रकराभ्याम्मूत्रकरेभ्यः
षष्ठीमूत्रकरस्यमूत्रकरयोःमूत्रकराणाम्
सप्तमीमूत्रकरेमूत्रकरयोःमूत्रकरेषु
सम्बोधनहे मूत्रकरहे मूत्रकरेहे मूत्रकराणि

अर्थ: मूत्र (मूत, पेशाब) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: producing urine, Vāgbh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें