🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:07:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मूलत्व (नपुंसकलिङ्ग)

मूल (आधार, नींव) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूलत्वम्मूलत्वेमूलत्वानि
द्वितीयामूलत्वम्मूलत्वेमूलत्वानि
तृतीयामूलत्वेनमूलत्वाभ्याम्मूलत्वैः
चतुर्थीमूलत्वायमूलत्वाभ्याम्मूलत्वेभ्यः
पञ्चमीमूलत्वात् / मूलत्वाद्मूलत्वाभ्याम्मूलत्वेभ्यः
षष्ठीमूलत्वस्यमूलत्वयोःमूलत्वानाम्
सप्तमीमूलत्वेमूलत्वयोःमूलत्वेषु
सम्बोधनहे मूलत्वहे मूलत्वेहे मूलत्वानि

अर्थ: मूल (आधार, नींव) + त्व (भिन्न)
English: the state of being a root or foundation or source, the having a f° (तन्-मूलत्वात् प्रजानां राजा स्कन्धः, ‘the

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें