🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:57:57 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मूल्यकरण (नपुंसकलिङ्ग)

मूली (एक छोटी छिपकली) + अकरण (अक्रिया, कार्य का अभाव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूल्यकरणम्मूल्यकरणेमूल्यकरणानि
द्वितीयामूल्यकरणम्मूल्यकरणेमूल्यकरणानि
तृतीयामूल्यकरणेनमूल्यकरणाभ्याम्मूल्यकरणैः
चतुर्थीमूल्यकरणायमूल्यकरणाभ्याम्मूल्यकरणेभ्यः
पञ्चमीमूल्यकरणात् / मूल्यकरणाद्मूल्यकरणाभ्याम्मूल्यकरणेभ्यः
षष्ठीमूल्यकरणस्यमूल्यकरणयोःमूल्यकरणानाम्
सप्तमीमूल्यकरणेमूल्यकरणयोःमूल्यकरणेषु
सम्बोधनहे मूल्यकरणहे मूल्यकरणेहे मूल्यकरणानि

अर्थ: मूली (एक छोटी छिपकली) + अकरण (अक्रिया, कार्य का अभाव)
English: making the worth or value of anything, turning into money, MārkP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬