🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:29:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मृगशिरा (स्त्रीलिङ्ग)

पांचवें नक्षत्र का नाम जो तीन तारों का पुंज है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामृगशिरामृगशिरेमृगशिराः
द्वितीयामृगशिराम्मृगशिरेमृगशिराः
तृतीयामृगशिरयामृगशिराभ्याम्मृगशिराभिः
चतुर्थीमृगशिरायैमृगशिराभ्याम्मृगशिराभ्यः
पञ्चमीमृगशिरायाःमृगशिराभ्याम्मृगशिराभ्यः
षष्ठीमृगशिरायाःमृगशिरयोःमृगशिराणाम्
सप्तमीमृगशिरायाम्मृगशिरयोःमृगशिरासु
सम्बोधनहे मृगशिरेहे मृगशिरेहे मृगशिराः

अर्थ: पांचवें नक्षत्र का नाम जो तीन तारों का पुंज है

📚 अमरकोश में:
• मृगशीर्ष, मृगशिरा और आग्रहायणी (१.३.२५) — पर्याय: मृगशीर्ष, आग्रहायणी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मृगशिरा (नपुंसकलिङ्ग)

पांचवें नक्षत्र का नाम जो तीन तारों का पुंज है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामृगशिरम्मृगशिरेमृगशिराणि
द्वितीयामृगशिरम्मृगशिरेमृगशिराणि
तृतीयामृगशिरेणमृगशिराभ्याम्मृगशिरैः
चतुर्थीमृगशिरायमृगशिराभ्याम्मृगशिरेभ्यः
पञ्चमीमृगशिरात् / मृगशिराद्मृगशिराभ्याम्मृगशिरेभ्यः
षष्ठीमृगशिरस्यमृगशिरयोःमृगशिराणाम्
सप्तमीमृगशिरेमृगशिरयोःमृगशिरेषु
सम्बोधनहे मृगशिरहे मृगशिरेहे मृगशिराणि

अर्थ: पांचवें नक्षत्र का नाम जो तीन तारों का पुंज है
English: (Jyot.) or मृग॑—शि°रा, f. (L.) the Nakṣatra Mṛga-śiras.

📚 अमरकोश में:
• मृगशीर्ष, मृगशिरा और आग्रहायणी (१.३.२५) — पर्याय: मृगशीर्ष, आग्रहायणी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬