🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:44:37 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मृष्ट (पुंलिङ्ग)

स्वच्छ किया हुआ, निर्मल किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामृष्टःमृष्टौमृष्टाः
द्वितीयामृष्टम्मृष्टौमृष्टान्
तृतीयामृष्टेनमृष्टाभ्याम्मृष्टैः
चतुर्थीमृष्टायमृष्टाभ्याम्मृष्टेभ्यः
पञ्चमीमृष्टात् / मृष्टाद्मृष्टाभ्याम्मृष्टेभ्यः
षष्ठीमृष्टस्यमृष्टयोःमृष्टानाम्
सप्तमीमृष्टेमृष्टयोःमृष्टेषु
सम्बोधनहे मृष्टहे मृष्टौहे मृष्टाः

अर्थ: स्वच्छ किया हुआ, निर्मल किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: निर्णिक्त, शोधित, निःशोध्य, अनवस्कर

📚 अमरकोश में:
• साफ़ किया हुआ (३.१.५६) — पर्याय: निर्णिक्त, शोधित, निःशोध्य, अनवस्कर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मृष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

स्वच्छ किया हुआ, निर्मल किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामृष्टम्मृष्टेमृष्टानि
द्वितीयामृष्टम्मृष्टेमृष्टानि
तृतीयामृष्टेनमृष्टाभ्याम्मृष्टैः
चतुर्थीमृष्टायमृष्टाभ्याम्मृष्टेभ्यः
पञ्चमीमृष्टात् / मृष्टाद्मृष्टाभ्याम्मृष्टेभ्यः
षष्ठीमृष्टस्यमृष्टयोःमृष्टानाम्
सप्तमीमृष्टेमृष्टयोःमृष्टेषु
सम्बोधनहे मृष्टहे मृष्टेहे मृष्टानि

अर्थ: स्वच्छ किया हुआ, निर्मल किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: निर्णिक्त, शोधित, निःशोध्य, अनवस्कर

📚 अमरकोश में:
• साफ़ किया हुआ (३.१.५६) — पर्याय: निर्णिक्त, शोधित, निःशोध्य, अनवस्कर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें