🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:50:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मृष्टतम (पुंलिङ्ग)

मृष्ट (चटपटा, मसालेदार) + तम (राहु का विशेषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामृष्टतमःमृष्टतमौमृष्टतमे
द्वितीयामृष्टतमम्मृष्टतमौमृष्टतमान्
तृतीयामृष्टतमेनमृष्टतमाभ्याम्मृष्टतमैः
चतुर्थीमृष्टतमस्मैमृष्टतमाभ्याम्मृष्टतमेभ्यः
पञ्चमीमृष्टतमस्मात् / मृष्टतमस्माद्मृष्टतमाभ्याम्मृष्टतमेभ्यः
षष्ठीमृष्टतमस्यमृष्टतमयोःमृष्टतमेषाम्
सप्तमीमृष्टतमस्मिन्मृष्टतमयोःमृष्टतमेषु
सम्बोधनहे मृष्टतमहे मृष्टतमौहे मृष्टतमे

अर्थ: मृष्ट (चटपटा, मसालेदार) + तम (राहु का विशेषण)
English: exceedingly delicate or savoury, Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मृष्टतम (नपुंसकलिङ्ग)

मृष्ट (चटपटा, मसालेदार) + तम (अन्धकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामृष्टतमत् / मृष्टतमद्मृष्टतमेमृष्टतमानि
द्वितीयामृष्टतमत् / मृष्टतमद्मृष्टतमेमृष्टतमानि
तृतीयामृष्टतमेनमृष्टतमाभ्याम्मृष्टतमैः
चतुर्थीमृष्टतमस्मैमृष्टतमाभ्याम्मृष्टतमेभ्यः
पञ्चमीमृष्टतमस्मात् / मृष्टतमस्माद्मृष्टतमाभ्याम्मृष्टतमेभ्यः
षष्ठीमृष्टतमस्यमृष्टतमयोःमृष्टतमेषाम्
सप्तमीमृष्टतमस्मिन्मृष्टतमयोःमृष्टतमेषु
सम्बोधनहे मृष्टतमत् / हे मृष्टतमद्हे मृष्टतमेहे मृष्टतमानि

अर्थ: मृष्ट (चटपटा, मसालेदार) + तम (अन्धकार)
English: exceedingly delicate or savoury, Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬