🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:54:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मेदक (पुंलिङ्ग)

अर्क जो शराब खींचेने के काम आता है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामेदकःमेदकौमेदकाः
द्वितीयामेदकम्मेदकौमेदकान्
तृतीयामेदकेनमेदकाभ्याम्मेदकैः
चतुर्थीमेदकायमेदकाभ्याम्मेदकेभ्यः
पञ्चमीमेदकात् / मेदकाद्मेदकाभ्याम्मेदकेभ्यः
षष्ठीमेदकस्यमेदकयोःमेदकानाम्
सप्तमीमेदकेमेदकयोःमेदकेषु
सम्बोधनहे मेदकहे मेदकौहे मेदकाः

अर्थ: अर्क जो शराब खींचेने के काम आता है
संस्कृत: पर्याय: जगल

📚 अमरकोश में:
• मदिरा की तलछट (२.१०.४२) — पर्याय: जगल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मेदक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामेदकम्मेदकेमेदकानि
द्वितीयामेदकम्मेदकेमेदकानि / मेदानि
तृतीयामेदकेन / मेद्नामेदकाभ्याम् / मेदभ्याम्मेदकैः / मेदभिः
चतुर्थीमेदकाय / मेद्नेमेदकाभ्याम् / मेदभ्याम्मेदकेभ्यः / मेदभ्यः
पञ्चमीमेदकात् / मेदकाद् / मेद्नःमेदकाभ्याम् / मेदभ्याम्मेदकेभ्यः / मेदभ्यः
षष्ठीमेदकस्य / मेद्नःमेदकयोः / मेद्नोःमेदकानाम् / मेद्नाम्
सप्तमीमेदके / मेदनि / मेद्निमेदकयोः / मेद्नोःमेदकेषु / मेदसु
सम्बोधनहे मेदकहे मेदकेहे मेदकानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: जगल

📚 अमरकोश में:
• मदिरा की तलछट (२.१०.४२) — पर्याय: जगल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें