🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:46:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मेदकृत् (नपुंसकलिङ्ग)

मेद (चर्बी) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामेदकृत् / मेदकृद्मेदकृतीमेदकृन्ति
द्वितीयामेदकृत् / मेदकृद्मेदकृतीमेदकृन्ति / मेदकानि
तृतीयामेदक्ना / मेदकृतामेदकृद्भ्याम् / मेदकभ्याम्मेदकृद्भिः / मेदकभिः
चतुर्थीमेदक्ने / मेदकृतेमेदकृद्भ्याम् / मेदकभ्याम्मेदकृद्भ्यः / मेदकभ्यः
पञ्चमीमेदक्नः / मेदकृतःमेदकृद्भ्याम् / मेदकभ्याम्मेदकृद्भ्यः / मेदकभ्यः
षष्ठीमेदक्नः / मेदकृतःमेदक्नोः / मेदकृतोःमेदक्नाम् / मेदकृताम्
सप्तमीमेदकनि / मेदक्नि / मेदकृतिमेदक्नोः / मेदकृतोःमेदकृत्सु / मेदकसु
सम्बोधनहे मेदकृत् / हे मेदकृद्हे मेदकृतीहे मेदकृन्ति

अर्थ: मेद (चर्बी) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: ‘fat-producer’, the flesh, Gal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬