🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:27:21 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मेध्यतम (पुंलिङ्ग)

मेध्य (विशुद्ध, पुण्यशील) + तम (राहु का विशेषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामेध्यतमःमेध्यतमौमेध्यतमाः
द्वितीयामेध्यतमम्मेध्यतमौमेध्यतमान्
तृतीयामेध्यतमेनमेध्यतमाभ्याम्मेध्यतमैः
चतुर्थीमेध्यतमायमेध्यतमाभ्याम्मेध्यतमेभ्यः
पञ्चमीमेध्यतमात् / मेध्यतमाद्मेध्यतमाभ्याम्मेध्यतमेभ्यः
षष्ठीमेध्यतमस्यमेध्यतमयोःमेध्यतमानाम्
सप्तमीमेध्यतमेमेध्यतमयोःमेध्यतमेषु
सम्बोधनहे मेध्यतमहे मेध्यतमौहे मेध्यतमाः

अर्थ: मेध्य (विशुद्ध, पुण्यशील) + तम (राहु का विशेषण)
English: most pure, purest, Mn. i, 92.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मेध्यतम (नपुंसकलिङ्ग)

मेध्य (विशुद्ध, पुण्यशील) + तम (अन्धकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामेध्यतमम्मेध्यतमेमेध्यतमानि
द्वितीयामेध्यतमम्मेध्यतमेमेध्यतमानि
तृतीयामेध्यतमेनमेध्यतमाभ्याम्मेध्यतमैः
चतुर्थीमेध्यतमायमेध्यतमाभ्याम्मेध्यतमेभ्यः
पञ्चमीमेध्यतमात् / मेध्यतमाद्मेध्यतमाभ्याम्मेध्यतमेभ्यः
षष्ठीमेध्यतमस्यमेध्यतमयोःमेध्यतमानाम्
सप्तमीमेध्यतमेमेध्यतमयोःमेध्यतमेषु
सम्बोधनहे मेध्यतमहे मेध्यतमेहे मेध्यतमानि

अर्थ: मेध्य (विशुद्ध, पुण्यशील) + तम (अन्धकार)
English: most pure, purest, Mn. i, 92.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें