🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:51:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मेध्यतर (पुंलिङ्ग)

मेध्य (विशुद्ध, पुण्यशील) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामेध्यतरःमेध्यतरौमेध्यतरे
द्वितीयामेध्यतरम्मेध्यतरौमेध्यतरान्
तृतीयामेध्यतरेणमेध्यतराभ्याम्मेध्यतरैः
चतुर्थीमेध्यतरस्मैमेध्यतराभ्याम्मेध्यतरेभ्यः
पञ्चमीमेध्यतरस्मात् / मेध्यतरस्माद्मेध्यतराभ्याम्मेध्यतरेभ्यः
षष्ठीमेध्यतरस्यमेध्यतरयोःमेध्यतरेषाम्
सप्तमीमेध्यतरस्मिन्मेध्यतरयोःमेध्यतरेषु
सम्बोधनहे मेध्यतरहे मेध्यतरौहे मेध्यतरे

अर्थ: मेध्य (विशुद्ध, पुण्यशील) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more pure, purer, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मेध्यतर (नपुंसकलिङ्ग)

मेध्य (विशुद्ध, पुण्यशील) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामेध्यतरत् / मेध्यतरद्मेध्यतरेमेध्यतराणि
द्वितीयामेध्यतरत् / मेध्यतरद्मेध्यतरेमेध्यतराणि
तृतीयामेध्यतरेणमेध्यतराभ्याम्मेध्यतरैः
चतुर्थीमेध्यतरस्मैमेध्यतराभ्याम्मेध्यतरेभ्यः
पञ्चमीमेध्यतरस्मात् / मेध्यतरस्माद्मेध्यतराभ्याम्मेध्यतरेभ्यः
षष्ठीमेध्यतरस्यमेध्यतरयोःमेध्यतरेषाम्
सप्तमीमेध्यतरस्मिन्मेध्यतरयोःमेध्यतरेषु
सम्बोधनहे मेध्यतरत् / हे मेध्यतरद्हे मेध्यतरेहे मेध्यतराणि

अर्थ: मेध्य (विशुद्ध, पुण्यशील) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more pure, purer, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें