🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:12:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मोक्तृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामोक्तामोक्तारौमोक्तारः
द्वितीयामोक्तारम्मोक्तारौमोक्तॄन्
तृतीयामोक्त्रामोक्तृभ्याम्मोक्तृभिः
चतुर्थीमोक्त्रेमोक्तृभ्याम्मोक्तृभ्यः
पञ्चमीमोक्तुःमोक्तृभ्याम्मोक्तृभ्यः
षष्ठीमोक्तुःमोक्त्रोःमोक्तॄणाम्
सप्तमीमोक्तरिमोक्त्रोःमोक्तृषु
सम्बोधनहे मोक्तःहे मोक्तारौहे मोक्तारः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मोक्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामोक्तृमोक्तृणीमोक्तॄणि
द्वितीयामोक्तृमोक्तृणीमोक्तॄणि
तृतीयामोक्तृणा / मोक्त्रामोक्तृभ्याम्मोक्तृभिः
चतुर्थीमोक्तृणे / मोक्त्रेमोक्तृभ्याम्मोक्तृभ्यः
पञ्चमीमोक्तृणः / मोक्तुःमोक्तृभ्याम्मोक्तृभ्यः
षष्ठीमोक्तृणः / मोक्तुःमोक्तृणोः / मोक्त्रोःमोक्तॄणाम्
सप्तमीमोक्तृणि / मोक्तरिमोक्तृणोः / मोक्त्रोःमोक्तृषु
सम्बोधनहे मोक्तृ / हे मोक्तःहे मोक्तृणीहे मोक्तॄणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें