🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:31:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मोक्ष (पुंलिङ्ग)

मुक्ति, छुटकारा, बचाव, स्वतंत्रता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामोक्षःमोक्षौमोक्षाः
द्वितीयामोक्षम्मोक्षौमोक्षान्
तृतीयामोक्षेणमोक्षाभ्याम्मोक्षैः
चतुर्थीमोक्षायमोक्षाभ्याम्मोक्षेभ्यः
पञ्चमीमोक्षात् / मोक्षाद्मोक्षाभ्याम्मोक्षेभ्यः
षष्ठीमोक्षस्यमोक्षयोःमोक्षाणाम्
सप्तमीमोक्षेमोक्षयोःमोक्षेषु
सम्बोधनहे मोक्षहे मोक्षौहे मोक्षाः

अर्थ: मुक्ति, छुटकारा, बचाव, स्वतंत्रता
संस्कृत: पर्याय: मुक्ति, कैवल्य, निर्वाण, श्रेयस्, निःश्रेयस

📚 अमरकोश में:
• मोक्ष के और नाम (१.५.८) — पर्याय: अपवर्ग
• मोखा वृक्ष के नाम (२.४.३९) — पर्याय: गोलीढ, झाटल, घण्टापाटलि, मुष्कक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें