🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:55:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मौनव्रत (नपुंसकलिङ्ग)

चुप रहने की प्रतिज्ञा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामौनव्रतम्मौनव्रतेमौनव्रतानि
द्वितीयामौनव्रतम्मौनव्रतेमौनव्रतानि
तृतीयामौनव्रतेनमौनव्रताभ्याम्मौनव्रतैः
चतुर्थीमौनव्रतायमौनव्रताभ्याम्मौनव्रतेभ्यः
पञ्चमीमौनव्रतात् / मौनव्रताद्मौनव्रताभ्याम्मौनव्रतेभ्यः
षष्ठीमौनव्रतस्यमौनव्रतयोःमौनव्रतानाम्
सप्तमीमौनव्रतेमौनव्रतयोःमौनव्रतेषु
सम्बोधनहे मौनव्रतहे मौनव्रतेहे मौनव्रतानि

अर्थ: चुप रहने की प्रतिज्ञा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मौनव्रत (पुंलिङ्ग)

चुप रहने की प्रतिज्ञा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामौनव्रतःमौनव्रतौमौनव्रताः
द्वितीयामौनव्रतम्मौनव्रतौमौनव्रतान्
तृतीयामौनव्रतेनमौनव्रताभ्याम्मौनव्रतैः
चतुर्थीमौनव्रतायमौनव्रताभ्याम्मौनव्रतेभ्यः
पञ्चमीमौनव्रतात् / मौनव्रताद्मौनव्रताभ्याम्मौनव्रतेभ्यः
षष्ठीमौनव्रतस्यमौनव्रतयोःमौनव्रतानाम्
सप्तमीमौनव्रतेमौनव्रतयोःमौनव्रतेषु
सम्बोधनहे मौनव्रतहे मौनव्रतौहे मौनव्रताः

अर्थ: चुप रहने की प्रतिज्ञा
English: id., Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬