🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:17:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यक्ष (पुंलिङ्ग)

घञ् एक देवयोनि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायक्षःयक्षौयक्षाः
द्वितीयायक्षम्यक्षौयक्षान्
तृतीयायक्षेणयक्षाभ्याम्यक्षैः
चतुर्थीयक्षाययक्षाभ्याम्यक्षेभ्यः
पञ्चमीयक्षात् / यक्षाद्यक्षाभ्याम्यक्षेभ्यः
षष्ठीयक्षस्ययक्षयोःयक्षाणाम्
सप्तमीयक्षेयक्षयोःयक्षेषु
सम्बोधनहे यक्षहे यक्षौहे यक्षाः

अर्थ: घञ् एक देवयोनि
संस्कृत: पर्याय: विद्याधर, अप्सरस्, रक्षस्, गन्धर्व, किन्नर

📚 अमरकोश में:
• विद्याधर, अप्सरा, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध (१.१.११) — पर्याय: विद्याधर, अप्सरा, राक्षस, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध, भूत
• कुबेर के और नाम (१.१.८४) — पर्याय: किन्नरेश, वैश्रवण, पौलस्त्य, नरवाहन, एकपिंग, ऐलविल, श्रीद, पुण्यजनेश्वर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

घञ् एक देवयोनि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायक्षम्यक्षेयक्षाणि
द्वितीयायक्षम्यक्षेयक्षाणि
तृतीयायक्षेणयक्षाभ्याम्यक्षैः
चतुर्थीयक्षाययक्षाभ्याम्यक्षेभ्यः
पञ्चमीयक्षात् / यक्षाद्यक्षाभ्याम्यक्षेभ्यः
षष्ठीयक्षस्ययक्षयोःयक्षाणाम्
सप्तमीयक्षेयक्षयोःयक्षेषु
सम्बोधनहे यक्षहे यक्षेहे यक्षाणि

अर्थ: घञ् एक देवयोनि
संस्कृत: पर्याय: विद्याधर, अप्सरस्, रक्षस्, गन्धर्व, किन्नर
English: a living supernatural being, spiritual apparition, ghost, spirit, RV.; AV.; VS.; Br.; GṛŚrS. (accord. to some

📚 अमरकोश में:
• विद्याधर, अप्सरा, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध (१.१.११) — पर्याय: विद्याधर, अप्सरा, राक्षस, गन्धर्व, किन्नर, पिशाच, गुह्यक, सिद्ध, भूत
• कुबेर के और नाम (१.१.८४) — पर्याय: किन्नरेश, वैश्रवण, पौलस्त्य, नरवाहन, एकपिंग, ऐलविल, श्रीद, पुण्यजनेश्वर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें