🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:23:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यजत्र (पुंलिङ्ग)

अग्निहोत्री

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायजत्रःयजत्रौयजत्राः
द्वितीयायजत्रम्यजत्रौयजत्रान्
तृतीयायजत्रेणयजत्राभ्याम्यजत्रैः
चतुर्थीयजत्राययजत्राभ्याम्यजत्रेभ्यः
पञ्चमीयजत्रात् / यजत्राद्यजत्राभ्याम्यजत्रेभ्यः
षष्ठीयजत्रस्ययजत्रयोःयजत्राणाम्
सप्तमीयजत्रेयजत्रयोःयजत्रेषु
सम्बोधनहे यजत्रहे यजत्रौहे यजत्राः

अर्थ: अग्निहोत्री

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यजत्र (नपुंसकलिङ्ग)

अभिमन्त्रित अग्नि को स्थापित रखना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायजत्रम्यजत्रेयजत्राणि
द्वितीयायजत्रम्यजत्रेयजत्राणि
तृतीयायजत्रेणयजत्राभ्याम्यजत्रैः
चतुर्थीयजत्राययजत्राभ्याम्यजत्रेभ्यः
पञ्चमीयजत्रात् / यजत्राद्यजत्राभ्याम्यजत्रेभ्यः
षष्ठीयजत्रस्ययजत्रयोःयजत्राणाम्
सप्तमीयजत्रेयजत्रयोःयजत्रेषु
सम्बोधनहे यजत्रहे यजत्रेहे यजत्राणि

अर्थ: अभिमन्त्रित अग्नि को स्थापित रखना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें