🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:34:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यज्ञ (पुंलिङ्ग)

याग या मख, यज्ञ सम्बन्धी कृत्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायज्ञःयज्ञौयज्ञाः
द्वितीयायज्ञम्यज्ञौयज्ञान्
तृतीयायज्ञेनयज्ञाभ्याम्यज्ञैः
चतुर्थीयज्ञाययज्ञाभ्याम्यज्ञेभ्यः
पञ्चमीयज्ञात् / यज्ञाद्यज्ञाभ्याम्यज्ञेभ्यः
षष्ठीयज्ञस्ययज्ञयोःयज्ञानाम्
सप्तमीयज्ञेयज्ञयोःयज्ञेषु
सम्बोधनहे यज्ञहे यज्ञौहे यज्ञाः

अर्थ: याग या मख, यज्ञ सम्बन्धी कृत्य
संस्कृत: पर्याय: सव, अध्वर, याग, सप्ततन्तु, मख

📚 अमरकोश में:
• यज्ञ (२.७.१५) — पर्याय: सव, अध्वर, याग, सप्ततन्तु, मख, क्रतु
• इष्टि (३.३.४५) — पर्याय: इच्छा
• वितान (पुं॰/नपुं॰) (३.३.१२१) — पर्याय: विस्तार, तुच्छ, मन्द

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें