🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:37:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यज्ञरस (पुंलिङ्ग)

यज्ञ (याग या मख, यज्ञ सम्बन्धी कृत्य) + रस (सार, (वृक्षों का) दूध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायज्ञरसःयज्ञरसौयज्ञरसाः
द्वितीयायज्ञरसम्यज्ञरसौयज्ञरसान्
तृतीयायज्ञरसेनयज्ञरसाभ्याम्यज्ञरसैः
चतुर्थीयज्ञरसाययज्ञरसाभ्याम्यज्ञरसेभ्यः
पञ्चमीयज्ञरसात् / यज्ञरसाद्यज्ञरसाभ्याम्यज्ञरसेभ्यः
षष्ठीयज्ञरसस्ययज्ञरसयोःयज्ञरसानाम्
सप्तमीयज्ञरसेयज्ञरसयोःयज्ञरसेषु
सम्बोधनहे यज्ञरसहे यज्ञरसौहे यज्ञरसाः

अर्थ: यज्ञ (याग या मख, यज्ञ सम्बन्धी कृत्य) + रस (सार, (वृक्षों का) दूध)
English: ‘juice of s°’, the Soma, Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें