🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:00:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यज्ञिय (पुंलिङ्ग)

यज्ञसम्बन्धी, यज्ञोपयुक्त, या यज्ञपरक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायज्ञियःयज्ञियौयज्ञियाः
द्वितीयायज्ञियम्यज्ञियौयज्ञियान्
तृतीयायज्ञियेनयज्ञियाभ्याम्यज्ञियैः
चतुर्थीयज्ञियाययज्ञियाभ्याम्यज्ञियेभ्यः
पञ्चमीयज्ञियात् / यज्ञियाद्यज्ञियाभ्याम्यज्ञियेभ्यः
षष्ठीयज्ञियस्ययज्ञिययोःयज्ञियानाम्
सप्तमीयज्ञियेयज्ञिययोःयज्ञियेषु
सम्बोधनहे यज्ञियहे यज्ञियौहे यज्ञियाः

अर्थ: यज्ञसम्बन्धी, यज्ञोपयुक्त, या यज्ञपरक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यज्ञिय (नपुंसकलिङ्ग)

यज्ञसम्बन्धी, यज्ञोपयुक्त, या यज्ञपरक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायज्ञियम्यज्ञियेयज्ञियानि
द्वितीयायज्ञियम्यज्ञियेयज्ञियानि
तृतीयायज्ञियेनयज्ञियाभ्याम्यज्ञियैः
चतुर्थीयज्ञियाययज्ञियाभ्याम्यज्ञियेभ्यः
पञ्चमीयज्ञियात् / यज्ञियाद्यज्ञियाभ्याम्यज्ञियेभ्यः
षष्ठीयज्ञियस्ययज्ञिययोःयज्ञियानाम्
सप्तमीयज्ञियेयज्ञिययोःयज्ञियेषु
सम्बोधनहे यज्ञियहे यज्ञियेहे यज्ञियानि

अर्थ: यज्ञसम्बन्धी, यज्ञोपयुक्त, या यज्ञपरक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें