🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:49:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यतव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायतव्यःयतव्यौयतव्याः
द्वितीयायतव्यम्यतव्यौयतव्यान्
तृतीयायतव्येनयतव्याभ्याम्यतव्यैः
चतुर्थीयतव्याययतव्याभ्याम्यतव्येभ्यः
पञ्चमीयतव्यात् / यतव्याद्यतव्याभ्याम्यतव्येभ्यः
षष्ठीयतव्यस्ययतव्ययोःयतव्यानाम्
सप्तमीयतव्येयतव्ययोःयतव्येषु
सम्बोधनहे यतव्यहे यतव्यौहे यतव्याः

अर्थ: —
English: (fr. यतु; applied to तनू॑) = प्रयत्न-वत्, TS. (Sch. Kāṭh. यातव्य fr. यातु).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यतव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायतव्यम्यतव्येयतव्यानि
द्वितीयायतव्यम्यतव्येयतव्यानि
तृतीयायतव्येनयतव्याभ्याम्यतव्यैः
चतुर्थीयतव्याययतव्याभ्याम्यतव्येभ्यः
पञ्चमीयतव्यात् / यतव्याद्यतव्याभ्याम्यतव्येभ्यः
षष्ठीयतव्यस्ययतव्ययोःयतव्यानाम्
सप्तमीयतव्येयतव्ययोःयतव्येषु
सम्बोधनहे यतव्यहे यतव्येहे यतव्यानि

अर्थ: —
English: (fr. यतु; applied to तनू॑) = प्रयत्न-वत्, TS. (Sch. Kāṭh. यातव्य fr. यातु).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें