🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:16:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यतव्रत (पुंलिङ्ग)

दृढ़ प्रतिज्ञ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायतव्रतःयतव्रतौयतव्रताः
द्वितीयायतव्रतम्यतव्रतौयतव्रतान्
तृतीयायतव्रतेनयतव्रताभ्याम्यतव्रतैः
चतुर्थीयतव्रताययतव्रताभ्याम्यतव्रतेभ्यः
पञ्चमीयतव्रतात् / यतव्रताद्यतव्रताभ्याम्यतव्रतेभ्यः
षष्ठीयतव्रतस्ययतव्रतयोःयतव्रतानाम्
सप्तमीयतव्रतेयतव्रतयोःयतव्रतेषु
सम्बोधनहे यतव्रतहे यतव्रतौहे यतव्रताः

अर्थ: दृढ़ प्रतिज्ञ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यतव्रत (नपुंसकलिङ्ग)

दृढ़ प्रतिज्ञ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायतव्रतम्यतव्रतेयतव्रतानि
द्वितीयायतव्रतम्यतव्रतेयतव्रतानि
तृतीयायतव्रतेनयतव्रताभ्याम्यतव्रतैः
चतुर्थीयतव्रताययतव्रताभ्याम्यतव्रतेभ्यः
पञ्चमीयतव्रतात् / यतव्रताद्यतव्रताभ्याम्यतव्रतेभ्यः
षष्ठीयतव्रतस्ययतव्रतयोःयतव्रतानाम्
सप्तमीयतव्रतेयतव्रतयोःयतव्रतेषु
सम्बोधनहे यतव्रतहे यतव्रतेहे यतव्रतानि

अर्थ: दृढ़ प्रतिज्ञ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें