🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:30:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यदात्मक (पुंलिङ्ग)

जिस सत्ता परक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायदात्मकःयदात्मकौयदात्मकाः
द्वितीयायदात्मकम्यदात्मकौयदात्मकान्
तृतीयायदात्मकेनयदात्मकाभ्याम्यदात्मकैः
चतुर्थीयदात्मकाययदात्मकाभ्याम्यदात्मकेभ्यः
पञ्चमीयदात्मकात् / यदात्मकाद्यदात्मकाभ्याम्यदात्मकेभ्यः
षष्ठीयदात्मकस्ययदात्मकयोःयदात्मकानाम्
सप्तमीयदात्मकेयदात्मकयोःयदात्मकेषु
सम्बोधनहे यदात्मकहे यदात्मकौहे यदात्मकाः

अर्थ: जिस सत्ता परक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यदात्मक (नपुंसकलिङ्ग)

जिस सत्ता परक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायदात्मकम्यदात्मकेयदात्मकानि
द्वितीयायदात्मकम्यदात्मकेयदात्मकानि
तृतीयायदात्मकेनयदात्मकाभ्याम्यदात्मकैः
चतुर्थीयदात्मकाययदात्मकाभ्याम्यदात्मकेभ्यः
पञ्चमीयदात्मकात् / यदात्मकाद्यदात्मकाभ्याम्यदात्मकेभ्यः
षष्ठीयदात्मकस्ययदात्मकयोःयदात्मकानाम्
सप्तमीयदात्मकेयदात्मकयोःयदात्मकेषु
सम्बोधनहे यदात्मकहे यदात्मकेहे यदात्मकानि

अर्थ: जिस सत्ता परक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें