🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:53:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यद्वीर्य (पुंलिङ्ग)

यद् (जो भी) + वीर्य (शूरवीरता, पराक्रम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायद्वीर्यःयद्वीर्यौयद्वीर्याः
द्वितीयायद्वीर्यम्यद्वीर्यौयद्वीर्यान्
तृतीयायद्वीर्येणयद्वीर्याभ्याम्यद्वीर्यैः
चतुर्थीयद्वीर्याययद्वीर्याभ्याम्यद्वीर्येभ्यः
पञ्चमीयद्वीर्यात् / यद्वीर्याद्यद्वीर्याभ्याम्यद्वीर्येभ्यः
षष्ठीयद्वीर्यस्ययद्वीर्ययोःयद्वीर्याणाम्
सप्तमीयद्वीर्येयद्वीर्ययोःयद्वीर्येषु
सम्बोधनहे यद्वीर्यहे यद्वीर्यौहे यद्वीर्याः

अर्थ: यद् (जो भी) + वीर्य (शूरवीरता, पराक्रम)
English: of which valour, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यद्वीर्य (नपुंसकलिङ्ग)

यद् (जो भी) + वीर्य (शूरवीरता, पराक्रम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायद्वीर्यम्यद्वीर्येयद्वीर्याणि
द्वितीयायद्वीर्यम्यद्वीर्येयद्वीर्याणि
तृतीयायद्वीर्येणयद्वीर्याभ्याम्यद्वीर्यैः
चतुर्थीयद्वीर्याययद्वीर्याभ्याम्यद्वीर्येभ्यः
पञ्चमीयद्वीर्यात् / यद्वीर्याद्यद्वीर्याभ्याम्यद्वीर्येभ्यः
षष्ठीयद्वीर्यस्ययद्वीर्ययोःयद्वीर्याणाम्
सप्तमीयद्वीर्येयद्वीर्ययोःयद्वीर्येषु
सम्बोधनहे यद्वीर्यहे यद्वीर्येहे यद्वीर्याणि

अर्थ: यद् (जो भी) + वीर्य (शूरवीरता, पराक्रम)
English: of which valour, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬