🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:29:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यन्तव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायन्तव्यःयन्तव्यौयन्तव्याः
द्वितीयायन्तव्यम्यन्तव्यौयन्तव्यान्
तृतीयायन्तव्येनयन्तव्याभ्याम्यन्तव्यैः
चतुर्थीयन्तव्याययन्तव्याभ्याम्यन्तव्येभ्यः
पञ्चमीयन्तव्यात् / यन्तव्याद्यन्तव्याभ्याम्यन्तव्येभ्यः
षष्ठीयन्तव्यस्ययन्तव्ययोःयन्तव्यानाम्
सप्तमीयन्तव्येयन्तव्ययोःयन्तव्येषु
सम्बोधनहे यन्तव्यहे यन्तव्यौहे यन्तव्याः

अर्थ: —
English: to be restrained or checked or controlled, MaitrS.; MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यन्तव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायन्तव्यम्यन्तव्येयन्तव्यानि
द्वितीयायन्तव्यम्यन्तव्येयन्तव्यानि
तृतीयायन्तव्येनयन्तव्याभ्याम्यन्तव्यैः
चतुर्थीयन्तव्याययन्तव्याभ्याम्यन्तव्येभ्यः
पञ्चमीयन्तव्यात् / यन्तव्याद्यन्तव्याभ्याम्यन्तव्येभ्यः
षष्ठीयन्तव्यस्ययन्तव्ययोःयन्तव्यानाम्
सप्तमीयन्तव्येयन्तव्ययोःयन्तव्येषु
सम्बोधनहे यन्तव्यहे यन्तव्येहे यन्तव्यानि

अर्थ: —
English: to be restrained or checked or controlled, MaitrS.; MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें