🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:40:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यवक्रीत (पुंलिङ्ग)

यव (प्रजा, और सौभाग्य का सूचक है) + क्रीत (मोल लिया हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायवक्रीतःयवक्रीतौयवक्रीताः
द्वितीयायवक्रीतम्यवक्रीतौयवक्रीतान्
तृतीयायवक्रीतेनयवक्रीताभ्याम्यवक्रीतैः
चतुर्थीयवक्रीताययवक्रीताभ्याम्यवक्रीतेभ्यः
पञ्चमीयवक्रीतात् / यवक्रीताद्यवक्रीताभ्याम्यवक्रीतेभ्यः
षष्ठीयवक्रीतस्ययवक्रीतयोःयवक्रीतानाम्
सप्तमीयवक्रीतेयवक्रीतयोःयवक्रीतेषु
सम्बोधनहे यवक्रीतहे यवक्रीतौहे यवक्रीताः

अर्थ: यव (प्रजा, और सौभाग्य का सूचक है) + क्रीत (मोल लिया हुआ)
English: ‘purchased with barley’, N. of a son of Bharad-vāja, MBh.; R. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें