🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:14:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यवनप्रिय (नपुंसकलिङ्ग)

यवन (ग्रीस देश का निवासी, यूनान देश का वासी) + प्रिय (क प्रेम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायवनप्रियम्यवनप्रियेयवनप्रियाणि
द्वितीयायवनप्रियम्यवनप्रियेयवनप्रियाणि
तृतीयायवनप्रियेणयवनप्रियाभ्याम्यवनप्रियैः
चतुर्थीयवनप्रियाययवनप्रियाभ्याम्यवनप्रियेभ्यः
पञ्चमीयवनप्रियात् / यवनप्रियाद्यवनप्रियाभ्याम्यवनप्रियेभ्यः
षष्ठीयवनप्रियस्ययवनप्रिययोःयवनप्रियाणाम्
सप्तमीयवनप्रियेयवनप्रिययोःयवनप्रियेषु
सम्बोधनहे यवनप्रियहे यवनप्रियेहे यवनप्रियाणि

अर्थ: यवन (ग्रीस देश का निवासी, यूनान देश का वासी) + प्रिय (क प्रेम)
English: ‘dear to Y°’, pepper, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬