🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:15:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यवाग्रज (पुंलिङ्ग)

यव (प्रजा, और सौभाग्य का सूचक है) + अग्रज (अग्रजन्मा, बड़ा भाई)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायवाग्रजःयवाग्रजौयवाग्रजाः
द्वितीयायवाग्रजम्यवाग्रजौयवाग्रजान्
तृतीयायवाग्रजेनयवाग्रजाभ्याम्यवाग्रजैः
चतुर्थीयवाग्रजाययवाग्रजाभ्याम्यवाग्रजेभ्यः
पञ्चमीयवाग्रजात् / यवाग्रजाद्यवाग्रजाभ्याम्यवाग्रजेभ्यः
षष्ठीयवाग्रजस्ययवाग्रजयोःयवाग्रजानाम्
सप्तमीयवाग्रजेयवाग्रजयोःयवाग्रजेषु
सम्बोधनहे यवाग्रजहे यवाग्रजौहे यवाग्रजाः

अर्थ: यव (प्रजा, और सौभाग्य का सूचक है) + अग्रज (अग्रजन्मा, बड़ा भाई)
संस्कृत: पर्याय: यवक्षार, पाक्य
English: = यव-क्षार, Car.; Bhpr.

📚 अमरकोश में:
• जवाखार (२.९.१०८) — पर्याय: यवक्षार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें