🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:31:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यात्रा (स्त्रीलिङ्ग)

जाना, गति, सफर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायात्रायात्रेयात्राः
द्वितीयायात्राम्यात्रेयात्राः
तृतीयायात्रयायात्राभ्याम्यात्राभिः
चतुर्थीयात्रायैयात्राभ्याम्यात्राभ्यः
पञ्चमीयात्रायाःयात्राभ्याम्यात्राभ्यः
षष्ठीयात्रायाःयात्रयोःयात्राणाम्
सप्तमीयात्रायाम्यात्रयोःयात्रासु
सम्बोधनहे यात्रेहे यात्रेहे यात्राः

अर्थ: जाना, गति, सफर
संस्कृत: पर्याय: व्रज्या, अभिनिर्याण, प्रस्थान, गमन, गम

📚 अमरकोश में:
• प्रस्थान/कूच (२.८.९५) — पर्याय: व्रज्या, अभिनिर्याण, प्रस्थान, गमन, गम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यातृ (स्त्रीलिङ्ग)

वृद्धिश्च" जिठानी या देवरानी

🔎 आपका लिखा रूप यात्रा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायातायातरौयातरः
द्वितीयायातरम्यातरौयातॄः
तृतीयायात्रायातृभ्याम्यातृभिः
चतुर्थीयात्रेयातृभ्याम्यातृभ्यः
पञ्चमीयातुःयातृभ्याम्यातृभ्यः
षष्ठीयातुःयात्रोःयातॄणाम्
सप्तमीयातरियात्रोःयातृषु
सम्बोधनहे यातःहे यातरौहे यातरः

अर्थ: वृद्धिश्च" जिठानी या देवरानी
संस्कृत: देवरपत्नी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें