🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:57:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

यामुन (पुंलिङ्ग)

यमुना से संबद्ध, या निकला हुआ, या यमुना से उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायामुनःयामुनौयामुनाः
द्वितीयायामुनम्यामुनौयामुनान्
तृतीयायामुनेनयामुनाभ्याम्यामुनैः
चतुर्थीयामुनाययामुनाभ्याम्यामुनेभ्यः
पञ्चमीयामुनात् / यामुनाद्यामुनाभ्याम्यामुनेभ्यः
षष्ठीयामुनस्ययामुनयोःयामुनानाम्
सप्तमीयामुनेयामुनयोःयामुनेषु
सम्बोधनहे यामुनहे यामुनौहे यामुनाः

अर्थ: यमुना से संबद्ध, या निकला हुआ, या यमुना से उत्पन्न
संस्कृत: पर्याय: स्रोतोञ्जन, सौवीर, कापोताञ्जन

📚 अमरकोश में:
• सुरमा (२.९.१००) — पर्याय: स्रोतोंजन, सौवीर, कापोतांजन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यामुन (नपुंसकलिङ्ग)

यमुना से संबद्ध, या निकला हुआ, या यमुना से उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायामुनम्यामुनेयामुनानि
द्वितीयायामुनम्यामुनेयामुनानि
तृतीयायामुनेनयामुनाभ्याम्यामुनैः
चतुर्थीयामुनाययामुनाभ्याम्यामुनेभ्यः
पञ्चमीयामुनात् / यामुनाद्यामुनाभ्याम्यामुनेभ्यः
षष्ठीयामुनस्ययामुनयोःयामुनानाम्
सप्तमीयामुनेयामुनयोःयामुनेषु
सम्बोधनहे यामुनहे यामुनेहे यामुनानि

अर्थ: यमुना से संबद्ध, या निकला हुआ, या यमुना से उत्पन्न
संस्कृत: पर्याय: स्रोतोञ्जन, सौवीर, कापोताञ्जन

📚 अमरकोश में:
• सुरमा (२.९.१००) — पर्याय: स्रोतोंजन, सौवीर, कापोतांजन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें