🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:34:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

युक्तम् (पुंलिङ्ग)

जोड़ी, जुआ या युग्म

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायुक्तम्युक्तमौयुक्तमः
द्वितीयायुक्तमम्युक्तमौयुक्तमः
तृतीयायुक्तमायुक्तम्भ्याम्युक्तम्भिः
चतुर्थीयुक्तमेयुक्तम्भ्याम्युक्तम्भ्यः
पञ्चमीयुक्तमःयुक्तम्भ्याम्युक्तम्भ्यः
षष्ठीयुक्तमःयुक्तमोःयुक्तमाम्
सप्तमीयुक्तमियुक्तमोःयुक्तम्ट्सु / युक्तम्ठ्सु / युक्तम्सु
सम्बोधनहे युक्तम्हे युक्तमौहे युक्तमः

अर्थ: जोड़ी, जुआ या युग्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

युक्त (पुंलिङ्ग)

सम्मिलित, मिला हुआ

🔎 आपका लिखा रूप युक्तम् = द्वितीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायुक्तःयुक्तौयुक्ताः
द्वितीयायुक्तम्युक्तौयुक्तान्
तृतीयायुक्तेनयुक्ताभ्याम्युक्तैः
चतुर्थीयुक्ताययुक्ताभ्याम्युक्तेभ्यः
पञ्चमीयुक्तात् / युक्ताद्युक्ताभ्याम्युक्तेभ्यः
षष्ठीयुक्तस्ययुक्तयोःयुक्तानाम्
सप्तमीयुक्तेयुक्तयोःयुक्तेषु
सम्बोधनहे युक्तहे युक्तौहे युक्ताः

अर्थ: सम्मिलित, मिला हुआ
संस्कृत: पर्याय: औपयिक, लभ्य, भजमान, अभिनीत, न्याय्य

📚 अमरकोश में:
• न्यायोचित (२.८.२४) — पर्याय: औपयिक, लभ्य, भजमान, अभिनीत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें